Voeding en leefstijl kunnen al helpend zijn. Vooral het vermijden van de bekende warmteuitlokkers als koffie, thee met theïne, gemberthee, cola, energydrinks, alcohol en stress. Goed bewegen helpt niet tegen warmteklachten, maar vrouwen ervaren wel een betere kwaliteit van leven.

Voor de warmteklachten kan de traditionele Chinese acupunctuur helpend zijn (zie ook NVOG Richtlijn en Keuzetabel Thuisarts.nl)

Ook Clonidine kan soms helpen. Dit is een bloeddrukverlager, maar als je al een lage bloeddruk hebt dan kan je last hebben van bijwerkingen zoals bijvoorbeeld duizeligheid en droge mond.

Gabapentine is een medicijn wat wordt voorgeschreven voor epilepsie, rusteloze benensyndroom en soms bij pijnklachten. Het heeft een effect op dat deel van je hersenen waar je zogenaamde “warmtecentrum” zit, dus kan daardoor helpen tegen warmteklachten. Ook dit product kan bijwerkingen geven als slaperigheid of evenwichtsproblemen.

Cognitieve gedragstherapie is het leren omgaan met je klachten en daardoor ga je ze minder te koppelen aan een negatief gevoel. Het is vooral bewezen helpend voor vrouwen met borstkanker of borstkanker in de voorgeschiedenis. Het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis in Amsterdam werkt met een e-learning, die je  online kan volgen. Cognitieve gedragstherapie voor slaapproblemen (insomnie) kan voor iedereen nuttig zijn. Goede tips kan je vinden op  Slaapmakend.nl, of  op Thuisarts.nl. De meeste natuurproducten helpen niet en mogen vaak niet gebruikt worden door vrouwen die borstkanker hebben of hebben gehad. Een uitzondering is Remifemin, wat officieel bij de EMA geregistreerd is, dat wordt gemaakt uit een plant: de zilverkaars. De niet geregistreerde producten kunnen giftig zijn voor de lever. Ook bij Remifemin wordt aanbevolen om je leverwaardes goed te laten controleren.

Van andere producten als bijvoorbeeld Oxybutinine is het niet bekend wat de bijwerkingen zijn op lange termijn en het geeft meer kans op dementie bij vrouwen boven de 60 jaar. Het wordt daarom niet aangeraden.

Fezolinetant is een niet hormonaal middel tegen overgangsklachten, vooral opvliegers en warmteklachten. Dat zou een optie kunnen zijn.  Een zeer zeldzame bijwerking is effect op je lever, dus voor starten en  gedurende de eerste drie maanden van gebruik, regelmatig leverfuncties (ASAT,ALAT, bilirubine) testen in het bloed. Helaas wordt het (nog) niet vergoed. Kosten bedragen ruim €60/maand, eerste pakje wordt vergoed via de terugbetalingsregeling

Een andere mogelijke nieuwe optie is lisdexamfetamine voor vrouwen die geen hormoontherapie mogen gebruiken, bijvoorbeeld in verband met borstkanker. Dit ADHD medicijn is onderzocht bij vrouwen met cognitieve overgangsklachten zonder ADHD, en bij vrouwen bij wie de eierstokken verwijderd waren. Deze laatste groep vrouwen heeft vaak heftige overgangsklachten op jongere leeftijd die het functioneren belemmeren. Het doel was de cognitieve klachten van deze vrouwen te verbeteren. Dit lukte bij beide groepen, zij hadden een betere concentratie en geheugen.

Je spreekt van een te vroege overgang als een vrouw jonger is dan 40 jaar. Dit komt bij 3% van de vrouwen voor, en dit heet: Premature Ovariële Insufficiëntie, oftewel POI. Soms is het erfelijk, maar het kan ook te maken hebben met een foutje in een gen (erfelijkheidsmateriaal) het FMR1 gen, ook wordt gedacht aan een auto-immuunziekte. Het kan ontstaan na een operatieve behandeling of chemotherapie. Vrouwen met ADHD kunnen  eerder overgangsklachten te krijgen dan vrouwen zonder ADHD, eind dertig, begin 40 e jaar. Mogelijk spelen ontstekingsprocessen (inflammatie) hierbij een rol.

Als je al hormoonsuppletietherapie (HST)gebruikt dan mag je afhankelijk van de duur van gebruik en de dosering nog doorgaan. Het motto is: zo lang als nodig is en zo laag als mogelijk is. Starten met HST na je 60e jaar of bij een laatste menstruatie >10 jaar geleden, wordt afgeraden omdat door de veroudering van je hart en vaten er juist dan met hormoontherapie een groter risico is op hart-en vaataandoeningen, zoals bijvoorbeeld een hartinfarct of beroerte. Net zoals bij elke regel kunnen ook hier uitzonderingen op gemaakt worden in een multidisciplinair overleg (met bijvoorbeeld een cardioloog). Het blijft altijd gepersonaliseerde zorg oftewel “zorg op maat”.

Het is vaak handig om goed beslagen ten ijs te komen met een gerichte zorgvraag of een plan. Je kan je voorbereiden met behulp van een verpleegkundig overgangsconsulente van de Vereniging voor verpleegkundig overgangsconsulenten (VVOC) www.overgangsconsultente.com
Deze consulten worden vergoed vanuit de aanvullende zorgverzekering en je hebt geen verwijzing nodig. Soms is alleen het consult al helpend genoeg. Een bedrijfsarts kan ook helpen of verwijzen naar je huisarts of zo nodig een gynaecoloog. Sinds juni 2022 is er een nieuwe en goede richtlijn van de huisartsenvereniging NHG, dat kan je met je huisarts bespreken. Op de website Thuisarts.nl staan ook keuzekaarten en een keuzehulp, die je verder kunnen helpen. Sommige huisartsen hebben goede praktijkondersteuners (POH) die vaak meer tijd hebben in hun spreekuur en waar je ook goed terecht kan. Gelukkig hebben steeds meer huisartsen wel aandacht en kennis van de overgang. In Amsterdam is er 1,5 lijnszorg vanuit HuisartsenPlusPunt. Dit zijn gespecialiseerde huisartsen die een korte lijn hebben met de gynaecoloog in het OLVG of JvG. Zij hebben goede kennis en ervaring met de overgang en je kan daar terecht (eventueel met een verwijzing van je huisarts) voor een adviesconsult. Het wordt vergoed vanuit de basisverzekering. Je eigen huisarts kan je daarna weer verder helpen.

Deze is te vinden op de website van de Federatie Medisch Specialisten (FMS) www.richtlijnendatabase.nl, als bijlage bij de Richtlijn Management rondom menopauze van de beroepsvereniging van gynaecologen de NVOG. Dit heet de Praktische Handleiding  Hormoontherapie. Het is een leidraad voor zorgprofessionals. De doseringen zijn conform de SmPC teksten van de fabrikant, dus waar het product voor geregistreerd is. Deze Praktische Handleiding Hormoontherapie staat ook op deze website onder tabblad Hormonen.

Ja, zeker dat helpt heel goed, maar niet voor alle klachten. Het is vooral effectief voor de warmteklachten zoals opvliegers en/of nachtzweten. Maar het kan ook ondersteunend zijn bij stemmingsklachten of slaap. We hebben sinds jaren alleen nog maar bio-identiek oestrogeen: estradiol. Bio-identiek wil zeggen dat de molecuulvorm hetzelfde is als het molecuul van het lichaamseigen hormoon. Er is daardoor een betere opname en meer effect op klachten, dan van synthetisch oestrogeen (wat alleen nog maar in de anticonceptiepil zit) De toedieningsvorm via de huid (transdermaal) wat in NL te verkrijgen is als pleister, spray of gel, heeft de eerste voorkeur. Hormoontherapie als tablet is minder gunstig voor hart en vaten en kan ook een risico op trombose (bloedpropjes in de vaten) geven. Voor vrouwen met een baarmoeder is het noodzakelijk dat ze ook een progestageen gebruiken om overgroei van het baarmoederslijmvlies (en zo risico op baarmoederkanker) tegen te gaan.  Er is een zwak synthetisch progestageen: dydrogesteron, wat goede bescherming van het baarmoederslijmvlies geeft. Deze is wat minder gunstig voor het borstweefsel en voor hart en vaten. De eerste keuze is meestal het bio-identieke progesteron. Dat geeft vaak een gunstig effect op stemming en slaap, is veiliger voor het borstweefsel, maar beschermt het baarmoederslijmvlies minder goed. Een hormoon houdend spiraal (alleen de Mirena en niet de Kyleena) kan ook een goede oplossing zijn voor bescherming van het baarmoederslijmvlies. Deze kan voor deze indicatie gedurende vijf jaar blijven zitten. Vrouwen zonder baarmoeder hebben geen progestageen nodig, tenzij er een specifieke indicatie is, zoals bijvoorbeeld een voorgeschiedenis van endometriose  Meestal spelen er  meerdere factoren een rol bij klachten in de overgang. Goede diagnostiek is daarom van belang en bij complexe klachten kan de aanpak van een multidisciplinair team, met meerdere specialisten, van meerwaarde zijn.

Bij hinderlijke klachten kan HST een goede optie zijn. In overleg met een zorgprofessional kan worden bepaald wat voor welke vrouw de juiste indicatie, het juiste product en de juiste timing is. Bloedonderzoek is helaas niet zinvol en jaarlijkse evaluatie wordt geadviseerd.

Ja, het antwoord is volmondig ja. Vooral angst en depressies treden op tijdens schommelingen van met name de oestrogeen spiegel, dat is premenstrueel, na de bevalling en in de overgang. Dit gebeurt vooral bij vrouwen met een kwetsbaarheid voor psychische klachten, die bijv. een bipolaire stoornis, ADHD,PMDD, ASS, persoonlijkheidsstoornissen, depressie of angststoornissen hebben. Behandeling door een multidisciplinair team, bij voorkeur een gynaecoloog en psychiater, heeft de voorkeur. Maar de huisarts kan dit soms ook doen in samenspraak met een gynaecoloog en psychiater.

We maken in NL een enorme inhaalslag en lopen daarin voor op andere landen in Europa en de wereld. Het afgelopen jaar is er door huisartsen 40% meer HST voorgeschreven dan voorgaande jaren.  Onder kopje 7 is al wat uitgelegd over HST. Het bij hinderlijke warmteklachten zeer effectief zijn, het is niet de eerste keus behandeling voor een depressie of psychische klachten, maar het kan daar wel ondersteunend bijwerken. Elke vrouw is anders en uniek, dus ga met je huisarts in gesprek wat voor jou de beste keuze is.

Progesteron/progestageen voor vrouwen zonder baarmoeder wordt alleen voorgeschreven voor vrouwen die endometriose hebben gehad in de voorgeschiedenis. Die krijgenniet alleen oestrogeen, die moeten ook progesteron/progestageen  erbij hebben, omdat endometriose ook elders in het lichaam kan voorkomen en daar klachten kan blijven veroorzaken.

Er wordt ook wel gedacht dat progesteron een “rustgever” is en het kan je beter doen slapen. Maar dat is eerder symptoombestrijding dan een oplossing, dus goede diagnostiek en dan behandeling is vaak beter.

Dat verschilt per persoon en is een kwestie van uitproberen. Wij schrijven meestal anticonceptie met estradiol voor, het bio-identieke oestrogeen, of met een ander type oestrogeen: estretol. Deze lijken het in de praktijk beter te doen dan die met het synthetische oestrogeen.