Voeding en leefstijl kunnen helpen bij overgangsklachten. Het vermijden van warmte-uitlokkers zoals koffie, thee met theïne, gemberthee, cola, energiedrank, alcohol en stress, kan opvliegers verminderen. Regelmatig bewegen helpt meestal niet direct tegen warmteklachten, maar vrouwen ervaren wel een betere kwaliteit van leven.

Traditionele Chinese acupunctuur kan bij sommige vrouwen helpen tegen opvliegers. Dit wordt ook genoemd in de NVOG-richtlijn en op Thuisarts.nl.

Soms worden medicijnen gebruikt. Clonidine, een bloeddrukverlager, kan opvliegers verminderen maar kan bij lage bloeddruk bijwerkingen geven zoals duizeligheid en een droge mond. Gabapentine wordt normaal gebruikt bij epilepsie of zenuwpijn en kan het warmtecentrum in de hersenen beïnvloeden, waardoor warmteklachten verminderen. Mogelijke bijwerkingen zijn slaperigheid en evenwichtsproblemen.

Cognitieve gedragstherapie kan helpen bij het omgaan met klachten en is vooral effectief gebleken bij vrouwen met borstkanker of een voorgeschiedenis daarvan. Het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis biedt hiervoor een online e-learning. Cognitieve gedragstherapie kan ook helpen bij slaapproblemen.

De meeste natuurproducten worden afgeraden bij vrouwen met borstkanker. Een uitzondering is Remifemin, een middel op basis van zilverkaars dat geregistreerd is bij de EMA. Bij gebruik wordt geadviseerd de leverwaarden te controleren. Niet-geregistreerde producten kunnen schadelijk zijn voor de lever.

Andere middelen worden onderzocht. Oxybutinine wordt niet aangeraden vanwege mogelijke lange-termijnbijwerkingen en een verhoogd risico op dementie bij vrouwen boven de zestig.

Fezolinetant is een nieuw niet-hormonaal middel tegen opvliegers. Een zeldzame bijwerking is een effect op de lever, daarom worden leverwaarden gecontroleerd tijdens het gebruik. Het middel wordt momenteel nog niet vergoed en kost ongeveer zestig euro per maand.

Een mogelijke nieuwe optie is lisdexamfetamine. Dit ADHD-medicijn is onderzocht bij vrouwen met cognitieve overgangsklachten zonder ADHD, en bij vrouwen bij wie de eierstokken verwijderd zijn. In deze onderzoeken verbeterden concentratie en geheugen.

Van een vroege overgang is sprake wanneer een vrouw jonger is dan veertig jaar. Dit komt voor bij ongeveer drie procent van de vrouwen en wordt Premature Ovariële Insufficiëntie (POI) genoemd. De oorzaak kan erfelijk zijn, maar kan ook te maken hebben met een genetische afwijking in het FMR1-gen of met een auto-immuunziekte. Daarnaast kan het ontstaan na een operatie of chemotherapie.

Recent onderzoek laat zien dat vrouwen met ADHD eerder overgangsklachten kunnen krijgen dan vrouwen zonder ADHD, vaak al eind dertig of begin veertig. Mogelijk spelen ontstekingsprocessen hierbij een rol.

Dat hangt af van de situatie. Als je al hormoonsuppletietherapie (HST) gebruikt, kun je hier soms mee doorgaan. Dit hangt af van de duur van het gebruik en de dosering. Het uitgangspunt is: zo lang als nodig en zo laag mogelijk gedoseerd.

Starten met hormoontherapie na het zestigste levensjaar of meer dan tien jaar na de laatste menstruatie wordt meestal afgeraden. Door veroudering van hart en bloedvaten kan het risico op hart- en vaatziekten, zoals een hartinfarct of beroerte, dan toenemen.

In sommige gevallen kan hiervan worden afgeweken, bijvoorbeeld na overleg tussen verschillende specialisten zoals een cardioloog. Hormoontherapie blijft altijd maatwerk en wordt afgestemd op de persoonlijke situatie.

Een overzicht van hormoondoseringen en typen hormonen is te vinden op de website van de Federatie Medisch Specialisten via www.richtlijnendatabase.nl. Het staat als bijlage bij de NVOG-richtlijn Management rondom menopauze en heet Praktische Handleiding Hormoontherapie.

Deze handleiding is bedoeld als leidraad voor zorgprofessionals. De doseringen zijn gebaseerd op de officiële productinformatie van de fabrikant (SmPC). De Praktische Handleiding Hormoontherapie is ook te vinden op deze website onder het tabblad Hormonen.

Ja, hormoonsuppletietherapie kan zeer effectief zijn, vooral bij warmteklachten zoals opvliegers en nachtzweten. Het kan daarnaast ondersteunend werken bij stemmingsklachten en slaapproblemen.

Tegenwoordig wordt vrijwel altijd bio-identiek oestrogeen (estradiol) gebruikt. Bio-identiek betekent dat het molecuul hetzelfde is als het lichaamseigen hormoon, waardoor het beter wordt opgenomen en vaak effectiever is dan synthetisch oestrogeen. Synthetisch oestrogeen wordt tegenwoordig vooral nog gebruikt in de anticonceptiepil.

De voorkeur gaat uit naar toediening via de huid (transdermaal), bijvoorbeeld met een pleister, spray of gel. Tabletten hebben een minder gunstig effect op hart en bloedvaten en kunnen het risico op trombose verhogen.

Vrouwen met een baarmoeder moeten naast oestrogeen ook een progestageen of progesteron gebruiken om overgroei van het baarmoederslijmvlies en daarmee het risico op baarmoederkanker te voorkomen. Dydrogesteron is een synthetisch progestageen dat het baarmoederslijmvlies goed beschermt, maar iets minder gunstig is voor borstweefsel en hart en vaten. Daarom wordt vaak gekozen voor bio-identiek progesteron. Dit heeft vaak een positief effect op stemming en slaap en is veiliger voor het borstweefsel, maar beschermt het baarmoederslijmvlies iets minder goed.

Een hormoonhoudend spiraal (Mirena) kan ook worden gebruikt om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Deze kan hiervoor vijf jaar blijven zitten. De Kyleena is hiervoor niet geschikt.

Vrouwen zonder baarmoeder hebben meestal geen progestageen nodig, behalve bij specifieke situaties zoals een voorgeschiedenis van endometriose.

Omdat overgangsklachten vaak meerdere oorzaken hebben, is goede diagnostiek belangrijk. Bij complexe klachten kan een multidisciplinaire aanpak met verschillende specialisten zinvol zijn. Bij hinderlijke klachten kan HST een goede optie zijn. In overleg met een zorgprofessional wordt bepaald wat voor iemand de juiste indicatie, het juiste middel en het juiste moment is. Bloedonderzoek is meestal niet zinvol en jaarlijkse evaluatie wordt geadviseerd.

Ja. Ook bij jonge vrouwen met ADHD kunnen hormonale schommelingen invloed hebben op stemming en functioneren. Dit wordt bijvoorbeeld gezien bij premenstruele depressie en postnatale depressie, wanneer de oestrogeenspiegel tijdelijk daalt.

Tijdens de zwangerschap wordt meestal geadviseerd zo weinig mogelijk medicatie te gebruiken. Tegelijk kan stoppen met ADHD-medicatie ook nadelige gevolgen hebben voor functioneren en stress.

Uit een grote studie in Denemarken blijkt dat het risico op aangeboren afwijkingen niet verhoogd is bij gebruik van ADHD-medicatie tijdens de zwangerschap. Wel zijn er verschillen tussen middelen. Methylfenidaat geeft een licht verhoogd risico op hartafwijkingen en spontane abortus. Dexamfetamine geeft dit risico niet, maar kan wel samenhangen met een iets hogere kans op vroeggeboorte en een lager geboortegewicht. ADHD zelf kan deze risico’s overigens ook verhogen. Van bupropion zijn nog weinig gegevens beschikbaar, maar het lijkt tot nu toe veilig.

Het advies is daarom om altijd samen met een arts en partner de voor- en nadelen zorgvuldig af te wegen.

Ja, hormonale schommelingen kunnen een belangrijke rol spelen bij psychische klachten. Vooral angst en depressie komen vaker voor tijdens periodes waarin de oestrogeenspiegel verandert, zoals vlak voor de menstruatie, na de bevalling en tijdens de overgang.

Dit wordt vooral gezien bij vrouwen die al een kwetsbaarheid hebben voor psychische klachten, bijvoorbeeld bij een bipolaire stoornis, ADHD, PMDD, autisme (ASS), persoonlijkheidsstoornissen, depressie of angststoornissen.

Bij deze klachten kan behandeling door een multidisciplinair team, bijvoorbeeld een gynaecoloog en psychiater, waardevol zijn. In sommige gevallen kan ook de huisarts de behandeling begeleiden in overleg met deze specialisten.

In Nederland is de laatste jaren een duidelijke toename te zien in het gebruik van hormoonsuppletietherapie. Huisartsen hebben het afgelopen jaar ongeveer 40% meer HST voorgeschreven dan in de jaren daarvoor.

HST is vooral zeer effectief bij hinderlijke warmteklachten zoals opvliegers en nachtzweten. Het is meestal niet de eerste keuze bij depressie of andere psychische klachten, maar kan wel ondersteunend werken.

Elke vrouw en elke situatie is anders. Daarom is het belangrijk om samen met een huisarts of andere zorgprofessional te bespreken wat in jouw situatie de beste behandeling is

Voor vrouwen zonder baarmoeder is progesteron of een progestageen meestal niet nodig. Een uitzondering geldt voor vrouwen die in het verleden endometriose hebben gehad. Endometriose kan namelijk ook op andere plaatsen in het lichaam voorkomen en klachten blijven geven. In dat geval wordt naast oestrogeen ook progesteron of een progestageen voorgeschreven.

Soms wordt gedacht dat progesteron een rustgevend effect heeft en kan helpen bij beter slapen. In dat geval gaat het echter vooral om symptoombestrijding. Goede diagnostiek en gerichte behandeling blijven belangrijk.

Dit verschilt per persoon en is vaak een kwestie van uitproberen. In de praktijk worden vaak anticonceptiepillen voorgeschreven die estradiol bevatten, een bio-identiek oestrogeen, of pillen met estetrol. Deze lijken bij veel vrouwen beter te werken dan pillen met synthetisch oestrogeen.

Veel vrouwen met ADHD merken dat hun stemming daalt in de laatste week van de cyclus. Dit hangt waarschijnlijk samen met de daling van de oestrogeenspiegel vlak voor de menstruatie. Omdat oestrogeen en dopamine een vergelijkbare invloed hebben op stemming, concentratie en emotionele controle, kan een tekort aan beide in die week leiden tot meer klachten.

Behandeling kan bestaan uit hormoontherapie, bijvoorbeeld een anticonceptiepil of hormoontherapie in de overgang. Soms wordt een antidepressivum gebruikt, eventueel alleen in de week met klachten. ADHD-medicatie kan ook helpen. Vaak is een combinatie van behandelingen mogelijk, afhankelijk van de situatie.

PMS bestaat vooral uit lichamelijke klachten in de week voor de menstruatie. Vaak is behandeling niet nodig en kan een gezonde leefstijl al helpen.

Bij premenstruele depressie (PMDD) zijn de klachten ernstiger en is behandeling wel nodig. Mogelijke behandelingen zijn het zonder stopweek gebruiken van de anticonceptiepil, een antidepressivum of een tijdelijke verhoging van de ADHD-medicatie in de klachtenweek. Soms wordt een combinatie van deze behandelingen gebruikt. Een kleine studie bij negen vrouwen liet zien dat een tijdelijke verhoging van ADHD-medicatie in de laatste week van de cyclus de klachten kan verminderen, maar groter onderzoek is nodig om dit verder te bevestigen.