Voeding en leefstijl kunnen al helpend zijn. Vooral het vermijden van de bekende warmteuitlokkers als koffie, thee met theïne, gemberthee, cola, energydrinks, alcohol en stress. Goed bewegen helpt niet tegen warmteklachten, maar vrouwen ervaren wel een betere kwaliteit van leven.

Voor de warmteklachten kan de traditionele Chinese acupunctuur helpend zijn (zie ook NVOG Richtlijn en Keuzetabel Thuisarts.nl)

Ook Clonidine kan soms helpen. Dit is een bloeddrukverlager, maar als je al een lage bloeddruk hebt dan kan je last hebben van bijwerkingen zoals bijvoorbeeld duizeligheid en droge mond.

Gabapentine is een medicijn wat wordt voorgeschreven voor epilepsie, rusteloze benensyndroom en soms bij pijnklachten. Het heeft een effect op dat deel van je hersenen waar je zogenaamde “warmtecentrum” zit, dus kan daardoor helpen tegen warmteklachten. Ook dit product kan bijwerkingen geven als slaperigheid of evenwichtsproblemen.

Cognitieve gedragstherapie is het leren omgaan met je klachten en daardoor ga je ze minder te koppelen aan een negatief gevoel. Het is vooral bewezen helpend voor vrouwen met borstkanker of borstkanker in de voorgeschiedenis. Het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis in Amsterdam werkt met een e-learning, die je  online kan volgen. Cognitieve gedragstherapie voor slaapproblemen (insomnie) kan voor iedereen nuttig zijn. Goede tips kan je vinden op  Slaapmakend.nl, of  op Thuisarts.nl. De meeste natuurproducten helpen niet en mogen vaak niet gebruikt worden door vrouwen die borstkanker hebben of hebben gehad. Een uitzondering is Remifemin, wat officieel bij de EMA geregistreerd is, dat wordt gemaakt uit een plant: de zilverkaars. De niet geregistreerde producten kunnen giftig zijn voor de lever. Ook bij Remifemin wordt aanbevolen om je leverwaardes goed te laten controleren.

Van andere producten als bijvoorbeeld Oxybutinine is het niet bekend wat de bijwerkingen zijn op lange termijn en het geeft meer kans op dementie bij vrouwen boven de 60 jaar. Het wordt daarom niet aangeraden.

Fezolinetant is een niet hormonaal middel tegen overgangsklachten, vooral opvliegers en warmteklachten. Dat zou een optie kunnen zijn.  Een zeer zeldzame bijwerking is effect op je lever, dus voor starten en  gedurende de eerste drie maanden van gebruik, regelmatig leverfuncties (ASAT,ALAT, bilirubine) testen in het bloed. Helaas wordt het (nog) niet vergoed. Kosten bedragen ruim €60/maand, eerste pakje wordt vergoed via de terugbetalingsregeling

Een andere mogelijke nieuwe optie is lisdexamfetamine voor vrouwen die geen hormoontherapie mogen gebruiken, bijvoorbeeld in verband met borstkanker. Dit ADHD medicijn is onderzocht bij vrouwen met cognitieve overgangsklachten zonder ADHD, en bij vrouwen bij wie de eierstokken verwijderd waren. Deze laatste groep vrouwen heeft vaak heftige overgangsklachten op jongere leeftijd die het functioneren belemmeren. Het doel was de cognitieve klachten van deze vrouwen te verbeteren. Dit lukte bij beide groepen, zij hadden een betere concentratie en geheugen.

Je spreekt van een te vroege overgang als een vrouw jonger is dan 40 jaar. Dit komt bij 3% van de vrouwen voor, en dit heet: Premature Ovariële Insufficiëntie, oftewel POI. Soms is het erfelijk, maar het kan ook te maken hebben met een foutje in een gen (erfelijkheidsmateriaal) het FMR1 gen, ook wordt gedacht aan een auto-immuunziekte. Het kan ontstaan na een operatieve behandeling of chemotherapie. Vrouwen met ADHD kunnen  eerder overgangsklachten te krijgen dan vrouwen zonder ADHD, eind dertig, begin 40 e jaar. Mogelijk spelen ontstekingsprocessen (inflammatie) hierbij een rol.

Het is vaak handig om goed beslagen ten ijs te komen met een gerichte zorgvraag of een plan. Je kan je voorbereiden met behulp van een verpleegkundig overgangsconsulente van de Vereniging voor verpleegkundig overgangsconsulenten (VVOC) www.overgangsconsultente.com
Deze consulten worden vergoed vanuit de aanvullende zorgverzekering en je hebt geen verwijzing nodig. Soms is alleen het consult al helpend genoeg. Een bedrijfsarts kan ook helpen of verwijzen naar je huisarts of zo nodig een gynaecoloog. Sinds juni 2022 is er een nieuwe en goede richtlijn van de huisartsenvereniging NHG, dat kan je met je huisarts bespreken. Op de website Thuisarts.nl staan ook keuzekaarten en een keuzehulp, die je verder kunnen helpen. Sommige huisartsen hebben goede praktijkondersteuners (POH) die vaak meer tijd hebben in hun spreekuur en waar je ook goed terecht kan. Gelukkig hebben steeds meer huisartsen wel aandacht en kennis van de overgang. In Amsterdam is er 1,5 lijnszorg vanuit HuisartsenPlusPunt. Dit zijn gespecialiseerde huisartsen die een korte lijn hebben met de gynaecoloog in het OLVG of JvG. Zij hebben goede kennis en ervaring met de overgang en je kan daar terecht (eventueel met een verwijzing van je huisarts) voor een adviesconsult. Het wordt vergoed vanuit de basisverzekering. Je eigen huisarts kan je daarna weer verder helpen.

Waarom begint het vooral in de overgang? Dat komt doordat de oestrogeen schommeling en daling  de ADHD symptomen doet verergeren. En de overgang duurt gemiddeld 7,5 jaar met een variatie van 2-10 jaar. Oestrogeen heeft een vergelijkbare functie in het brein als dopamine op stemming, concentratie en geheugen. Dopamine is een boodschapper stof (neurotransmitter) die heel belangrijk is bij ADHD, we denken dat die ontregeld is, want de medicijnen voor ADHD die goed werken op de klachten, verhogen die dopaminespiegel. Als je  een ontregeld dopamine systeem hebt door ADHD EN een laag oestrogeen door de overgang, dan kan je helemaal vast komen te zitten wat betreft je stemming, geheugen en concentratie en niet goed meer kunnen functioneren. Dat horen we vaak van vrouwen.

Ja, want jongere vrouwen met ADHD krijgen vaak premenstruele en postnatale depressie als de oestrogeenspiegel in die fases van het leven daalt. Dan gebeurt er eigenlijk hetzelfde als in de overgang, alleen minder langdurig. Maar dat is ook heel erg verdrietig , vooral na de bevalling. Ook als je elke maand in de laatste week van je cyclus, voor de menstruatie de controle verliest natuurlijk.

Er zijn allerlei screeners voor ADHD. Een van de screeners is de Ultrakorte Vragenlijst voor ADHD met vier vragen, die zo kort is gemaakt op verzoek van mensen met ADHD (i.v.m. hun concentratieproblemen). De eerste drie vragen gaan over de kernsymptomen hyperactiviteit, concentratieproblemen en impulsiviteit (met veel voorbeelden per symptoom). De vierde vraagt naar de levenslange aanwezigheid van de symptomen, bent u ‘altijd zo geweest’, of heeft u dit ‘altijd gehad’. Als iemand een of meer kernsymptomen herkent, en die altijd heeft gehad, dan kán dat wijzen op ADHD. Als de symptomen veel later in het leven zijn begonnen, dan kan het ook iets anders zijn zoals depressie of angst bijvoorbeeld.

Ja, die is er, die heet de SASI. Dat is een ellenlange lijst, daar staan alle domeinen in, dat is vooral heel fijn als je zelf denkt dat je het hebt, of bijvoorbeeld je dochter. De lijst is vooral fijn ter oriëntatie. Deze lijst is niet gevalideerd, maar het is vooral handig om te kijken of je je in die patronen herkent.

De regel is zo min mogelijk medicatie in de zwangerschap i.v.m. mogelijke nadelige effecten voor het kind of de zwangerschap, maar moeten stoppen met effectieve ADHD medicatie in de zwangerschap kan ook nadelig zijn, bijvoorbeeld voor het kunnen functioneren op werk en thuis, met ev. andere kinderen. En mogelijk voor het ongeboren kind, vanwege de stress die ADHD met zich brengt.

Het risico op aangeboren afwijkingen is niet verhoogd bij gebruik van ADHD medicatie in de zwangerschap blijkt uit een grote studie in Denemarken. Methylfenidaat geeft een licht verhoogd risico op hartafwijkingen en spontane abortus, maar dat doet dexamfetamine niet. Dan heeft, als je medicijnen nodig hebt om te kunnen functioneren, dexamfetamine dus de voorkeur, maar die geeft een ander probleem, namelijk een licht verhoogd risico op vroeggeboorte, laag geboortegewicht en complicaties. Maar ADHD zelf geeft deze risico’s ook, dus is het niet duidelijk wat waardoor veroorzaakt wordt. Er is ook onderzoek waaruit juist een beschermend effect van ADHD medicatie op die complicaties is aangetoond. Er dus nog veel onduidelijk. Bupropion, het derde middel, is potentieel veilig, maar ook daar is nog weinig over bekend. Het is dus niet meer zo dat je perse moet stoppen met je ADHD medicatie. Je moet het overleggen met je arts en  partner,  om de voor- en nadelen samen af te wegen in jouw geval.

Ja, het verband tussen ADHD, hormonale schommelingen en hartproblemen kan ook bij jongere vrouwen optreden, met name bij vrouwen met lage oestrogeenspiegels, bijv. Bij vrouwen met anorexia, het polycysteus ovariumsyndroom, en te vroege overgang. (<40 jaar)

Ja, de stemming daalt vaak in de laatste week van de cyclus bij vrouwen met ADHD, en dit hangt waarschijnlijk samen met het ontregelde dopamine systeem in de hersenen bij ADHD, dat samen met een daling van de oestrogeenspiegel in de laatste week van de cyclus, de klachten veroorzaakt. Oestrogeen en dopamine hebben een vergelijkbaar effect in de hersenen op stemming, controle over emoties, concentratie en geheugen; bij tekort aan beide kan het zijn dat je de controle (tijdelijk) verliest. De behandeling bestaat behalve uit bewustwording van deze relatie en er rekening mee houden in je agenda, ook uit bijvoorbeeld hormonen (een type anticonceptiepil of in de overgang HST ), of een antidepressivum (dat kan ook alleen in de dagen/week dat er veel stemmingsklachten zijn), en/of ADHD medicatie, of een combinatie, afhankelijk van wat er nodig is.